گچبری سنتی

گچبری سنتی

هنر گچبری یکی از پدیده های هنری در معماری اسلامی ایران از قدیم است. این هنر یاد آور خاطرات کودکی در خانه های قدیمی اصیل ایرانی است که بصورت دستی انجام میگیرد. گچبری از آغاز پیدایش اسلام حتی قبل از آن هم وجود داشته و با گذشت زمان از خاطر نرفته بلکه مدل ها و سبکهای جدید تری بر آن اضافه شده است. از این هنر در بقایای تاریخی نمونه های بسیاری بجا مانده که ارزش بسیار بالایی دارد. برای نمونه گچبری، چفت گیری و ابزار زنی طاقچه از کاخ بیشاپور در سده سوم میلادی در موزه لوورهمچنین قطعاتی از آثار دوره ساسانی نیز در موزه ملی ایران نگهداری می شود.

گچبری رضا پارسایی

هنر گچبری در قرون اولیه اسلام

بعد از پیدایش اسلام از هنر گچبری در بناها مخصوصا بناهای مذهبی استفاده می شده است، ولی به دلیل حرمت پیکره سازی ، این هنر در قالب نقش برجسته گل و برگ، انواع گوناگون طرح های اسلیمی و به ویژه در قالب انواع خط های مختلف به اجرا در می آمد.

گچبری دوره ی سلجوقی

هنر گچبری در انواع خط کوفی درکنار نقوش اسلیمی، خرطوم فیلی روند تحول این هنر در دوره سلجوقی به چشم میخورد. در دوران سلجوقی گچبری در نماسازی های داخلی اجرا میشده است. از میان آثار این دوره می توان به گچبری های مسجد اردستان با خط کوفی مزهر و بخصوص گنبد علویان در همدان اشاره کرد.

گچبری دوره ی ایلخانی

در دوران ایلخانی هنر گچبری به کمال خود میرسد.محرابهای گسترده ای با انواع خطوط کوفی، سلطانی، دیوانی، رقعی و بکاربردن انواع گره های هندسی به همراه نقوش اسلیمی توماری، اسلیمی ماری در لابلای کتیبه و اسپرهای خط با گل و برگهای پهن گود و برجسته، ابهت و نمای خاصی در آثار گچبری هنر ایران بوجود آورده شده.

گچبری دوره ی تیموری

این دوره به عصر پیدایش رسمی بندی و کاربندی هایی از قالبهای گچی ارزشمند و به تحول رسیدن هنر گچبری از نقوش مختلف، مخصوصا اسلیمی و انواع خطوط مختلف مشهور است.

در کل هنر گچبری این دوره از هنرهای دیگری چون، هفت قلم خط از انواع کوفی چون کوفی پیرآموز ، مشجر، گره دار، مشبک نهایت استفاده را کرده است.

اثرهای این دوره را می توان به مقرنس بندیهای گچی ارزشمند سر در مسجد میدان کاشان و خط های چشم نواز گچبری بقعه شیخ احمد جام در تربت جام و بقعه سید رکن الدین در یزد اشارهکرد.

گچبری دوره ی صفوی

در این دوره گچبری روشهای خاصی را بوجود آورده است. طوری که زیباترین مقرنس بندی های گچی با عناصر گوناگون مخصوصا مقرنس بندی های طاس و نیم طاس همراه با نقوش گل و گیاه با انواع تیغه های گچی دالبری زینت دهنده کاخ های شاهی بوده است.

نمونه کارهای ارزشمند مقرنس قطار و کاربندی ها و یزدی بندی های گچی بسیار شگرف کاخ هشت بهشت و سردر بازار قیصریه در اصفهان مخصوصا دالبرهای تیغه منقوش از ظرف های گوناگونی چون تنگ و سبو مقرنس بندی های طاسه دار گچی در تالارهای شاه نشین و موسیقی کاخ عالی قاپو و خط گچبری ثلث بسیار ارزشمند در صفه درویش مسجد جامع اصفهان از جمله آثار بجا مانده از این دوره است.

گچبری دوره ی زندیه

هنر آفرینی های زیاد و ارزشمندی از گچبری، مقرنس بندی گچی، ترنج اندازی همراه با گل و گیاه و نقوش بدیع در آثار شهرهایی: شیراز و بخصوص در عمارت کلاه فرنگی، مقبره اولیه خان زند که امروز موزه پارس می باشد ساخته شده بود.

گچبری دوره ی قاجار

در دوران قاجاری هنر گچبری رونق بسیار زیادی داشته است. به علت مسافرت پی در پی پادشاهان قاجار به فرنگ، تحت تاثیر هنر گچبری اروپا قرار گرفتند و در کاخهای شاهی بخصوص سر ستون سازیها، گلویی سازیها و سقف سازیها در کاخهایی چون گلستان و عشرت آباد و پاره ای دیگر به اجرا درآوردند. به طور قاطع می توان گفت که این تقلیدها هرگز نتوانست جای هنرصیل ایرانی، به ویژه نقشهای اسلیمی و ختایی و گل و گیاه که نشأت گرفته ازدستان زبر دست و با ذوق هنرمندان ایران زمین می باشد را در گچبری بناهای ایرانی بگیرد.

در میان آثار باقی مانده از این دوران می توان، به کتیبه های گچبری خط خاص مسجد حیدریه قزوین، خانقاه و بقعه بایزید بسطامی در بسطام در مقیاس گسترده و وسیع ، محراب با ارزش پیر بکران در جنوب اصفهان و نوعی بی همتا از این هنر ارزشمند را در محراب بسیار جالب و منحصر به فرد اولجایتو در مسجد جامع اصفهان که با جرئت تمام می توان این پدیده بزرگ و عظیم هنر گچبری را شاخص ترین و مهم ترین نوع گچبری در معماری جهان بخصوص جهان اسلامی دانست، نام برد.

گچبری رضا پارسایی
گچبری رضا پارسایی
گچبری رضا پارسایی
گچبری رضا پارسایی

3 دیدگاه دربارهٔ «گچبری سنتی»

دیدگاهتان را بنویسید